Biblioteka legionisty: Stawka większa niż futbol (362)

Oryginał w roku 2025 został wybrany sportową książką roku według The Guardian oraz Waterstones. Autor we wstępie przytacza swoje kibicowskie początki, a także jak przed laty na trykotach piłkarskich zmieniały się loga sponsorów. Po latach fani doskonale pamiętają największe sukcesy swoich drużyn właśnie z firmami, które wtedy znajdowały się na przedzie koszulek meczowych. Fakt, że te nie zmieniały się tak często jak obecnie, a i liczba firm na strojach była znikoma.

"Każdy z nas pamięta swoją pierwszą koszulkę piłkarską. Od czwartego roku życia chodzę na mecze Aston Villi w moim rodzinnym Birmingham. Pierwsze spotkanie, które widziałem na żywo, z Arsenalem w 1996 roku, zakończyło się remisem 2:2. Nadal mam program z tego dnia, na którego okładce widnieje występujący wtedy w The Villans Gareth Southgate, przyszły trener reprezentacji Anglii. (...) Aston Villa w sezonie 2002/03 grała w bordowych koszulkach z błękitnymi rękawami i bordowo-błękitnym paskiem w kształcie litery V przy dekolcie. Spodenki były białe, a getry - co nietypowe - bordowe, a nie niebieskie. Kupiłem cały komplet i prawie go nie zdejmowałem. Na przodzie znajdowało się logo Rovera, legendarnej firmy motoryzacyjnej z siedzibą w Longbridge, zaledwie kilka kilometrów od miejsca, gdzie dorastałem, czyli Bournville, skąd pochodzi czekolada Cadbury, kolejna ikona brytyjskiego przemysłu. (...) W 2005 roku, po długich negocjacjach dotyczących przejęcia, Rover ogłosił upadłość, a rok później jego logo na koszulkach Villi zostało zastąpione przez znak firmowy niemieckiej grupy finansowej DWS Investments" - pisze autor.

Oczywiście publikacja nie ogranicza się do Wysp Brytyjskich. Poznajemy wiele ciekawych aspektów związanych z innymi krajami, zmiany w prawie, które przez pewien czas ograniczały prezentowanie firm na strojach w niektórych krajach. Jak również firmy produkujące alkohol, które chciały promować swoje produkty poprzez sport. "Pierwszą jednoznacznie sponsorską umowę zawarto w 1973 roku, tym samym, w którym Leeds nawiązał współpracę z Admiralem w zakresie produkcji strojów. To właśnie wtedy niemiecki Eintracht Brunszwik umieścił na koszulkach logo lokalnego producenta alkoholi Jagermeister. Trunek ów jest wraz z Red Bullem składnikiem koktajlu Jagerbomb. A koncern pod znaku czerwonego byka to w tej chwili niezwykle ważny gracz w świecie piłki nożnej: jest nie tylko sponsorem, ale też właścicielem klubów z Lipska, Salzburga, Nowego Jorku i brazylijskiej Bragancy Paulisty, posiada również mniejszościowe udziały w Leeds United. W dzisiejszych czasach wytwórcy napojów wyskokowych w roli dobrodziejów futbolu są czymś zwyczajnym w Ameryce Południowej, jednak żadna ze znaczących europejskich drużyn nie umieściła na koszulkach logo marki alkoholu. (...) W 1979 roku Liverpool został pierwszym zespołem z najwyższej klasy rozgrywkowej, który pozyskał sponsora na stroje - japoński producent elektroniki Hitachi zapłacił za dwuletni kontrakt 100 tysięcy funtów. (...) W roku 1993 tego typu przedsiębiorstwa odgrywały ogromną rolę w angielskim futbolu: Sharp sponsorował Manchester United, JVC - Arsenal, a Brother - Manchester City.Japońska gospodarka przeżywała wówczas boom i eksportowała elektronikę na cały świat" - pisze autor.

W ostatnim czasie w sponsoring klubów piłkarskich angażuje się coraz więcej firm... czy krajów z Zatoki Perskiej. Ponadto Gazprom przez lata pojawia się na koszulkach różnych klubów i motyw ten, mający związki z polityką światową, również został poruszony w tejże publikacji, głównie w rozdziale "Co się kryje za ropą i gazem". "W październiku 2021 roku saudyjski Public Investment Fund kupił Newcastle United, słabo radzącą sobie wówczas angielską drużynę z ogromną rzeszą fanów. Borykający się z problemami klub został nagle krezusem, przynajmniej na papierze. Chociaż cały obraz komplikują przepisy dotyczące wydatków w Premier League, to Newcastle, Manchestet City, którego właścicielem jest Abu Dhabi United Group ze Zjednoczonych Emiratów Arabskich i należące do Katarczyków PSG, mogą w przyszłości stoczyć proxy war, czyl wojnę zastępczą. (...) Koszulki piłkarskie mogą zatem odgrywać rolę w toczących się tysiące kilometrów stąd grach o władzę" - czytamy.

Autor starał się zaglądać do USA, Chin i wielu różnych zakątków, znajdować kwestie nie tylko związane z koszulkami meczowymi, ale po prostu z poszczególnymi klubami, ich nazwami, czy historią. Poruszył także kwestie finansowe, banków angażujących się w finansowanie sportu, czy kryptowalut. "Miano Houston Dynamo jest typowo amerykańskie również z innego powodu - nazwy tamtejszych drużyn mają kojarzyć się z ruchem, atakiem. Szefowie klubu inspirowali się też niemieckimi drużynami, które wykorzystują rok ich założenia jak to jest choćby w przypadku Schalke 04 lub Hannoveru 96 (powstały odopwiednio w 1904 i 1896 roku). Ponieważ początki Houston Dynamo datuje się na rok 2006, co nie brzmiało zbyt imponująco, kierownictwo klubu zdecydowało się na rok narodzin miasta - 1836. Ale przyniosło to skutek odwrotny do zamierzonego: New York Times donosił, że wielu miejscowych Latynosów zareagowało na nową nazwę niechęcią, bo kojarzyła im się z czasami, kiedy to 'anglojęzyczni intruzi rozpoczęli wojnę, która doprowadziła do utraty Teksasu przez Meksyk i zapoczątkowała ponad 100-letni okres przemocy i dyskryminacji wobec Meksykaków w tym stanie'" - czytamy jedną z historii.

Tytuł: Stawka większa niż futbol (oryg. More than a shirt. How football shirts explain global politics, money and power)
Autor: Joey D'Urso
Tłumaczenie: Grzegorz Adamowski
Wydawnictwo: SQN
Rok wydania: 2026 (oryg. 2025)
Liczba stron: 476
Cena okładkowa: 59,99 zł

Więcej recenzji książek w dziale Biblioteka legionisty.